زندگی فردی و اجتماعی، هيچ‌كس بدون وقت‏شناسی و ايجاد نظم و برنامه به سامان نمی‏رسد، ما با يك نگاه به جهان هستی می‏فهميم كه همه چيز بر اساس نظم دقيق است.

بی‌شك وقت و فرصت بزرگ‌ترين سرمايه گران‌بها و بی‏نظير برای بشر است، كه می‏توان در استفاده بهينه از آن در همه عرصه‏ها به پيش رفت و به عالی‏ترين درجات مادی و معنوی نايل شد. قسمت اول اين مقاله را در قسمت قبلی مطالعه كرديد، اكنون قسمت دوم اين مطلب از خاطرتان می‌گذرد.

در مرحله نخست با خدا و خود شرط و عهد كند كه گناه نكند و دچار لغزش نشود. در مرحله دوم، مراقب و متوجه باشد كه به عهد خود وفا كند و با مراقبت و نگهبانی جدی به ترك گناه ادامه دهد و با اراده نيرومند از ورود گناه بر زندگيش جلوگيری كند و در مرحله سوم در پايان كار خود را محاسبه كند و اعمال و گفتارش را حساب‏رسی كند و با كنترل دقيق ريز و درشت كارهای خود را تجزيه و تحليل كند.

در مرحله چهارم هرگاه دريافت كه در حساب‏رسی خود دچار گناه و لغزشی شده است توبه كند و با عتاب و سرزنش خود، نفس سركش خويش را رام كرده و طغيان آن‌را سركوب كند و در مرحله پنجم توجه داشته باشد كه گناه موجب چالش شده با انجام كارهای نيك آن‌را جبران كند و خلأ به وجود آمده را پر كند.

اين برنامه‌ريزی پنج مرحله‏ای يك نوع وقت‏شناسی و بهره‏مندی از فرصت طلايی وقت است، كه قطعا باعث رشد و تعالی شده و موجب نجات و پيروزی در دو جهان خواهد شد. اميرمؤمنان علی(ع) برای استفاده از ساعات شبانه‌روز و چگونگی بهره‏مندی از آن ساعت‏ها در سخنی می‏فرمايد: «انسان با ايمان ساعت‏های زندگيش را به سه بخش تقسيم می‏كند؛ بخشی را به مناجات با خدا و برقراری ارتباط با آفريدگار جهان می‏پردازد؛ بخشی را در طريق تأمين هزينه زندگی و سامان دادن به معاش(مانند غذا، لباس، مسكن و مركب) به كار می‏گيرد و بخش ديگر را برای استراحت و بهره‏گيری از لذت‏های حلال و آرامش‌بخش روح و روان برمی‏گزيند و برای خردمند صحيح نيست كه حركتش جز در يكی از اين سه مورد باشد، يعنی تأمين معاش و عبادت و آباد كردن آخرت يا بهره‏گيری از لذت و آسايش غير حرام.»

در قرآن به‌قدری به وقت احترام شده كه گويی در اوج ارزش‏ها و مادر فضايل است، تا آن‌جا كه خداوند به آن سوگند ياد كرده و می‏فرمايد: «والعصر؛ سوگند به وقت»؛ زيرا عصر به معنی زمان و روزگار است كه در تفسير اين آيه به عنوان يكی از تفاسير ذكر شده و زمان همان وقت است.

در قرآن آن‌چه را كه موجب اتلاف وقت می‏شود به عنوان لغو، باطل، افراط و به طور كلی بيهوده گرايی و پوچی، از آن سرزنش شده است، چرا كه موجب نابودی عالی‏ترين سرمايه زندگی و آفت زيست سالم می‌شود، خداوند در تعريف انسان با ايمان می‏فرمايد: «و الّذين هم عن اللّغو معرضون: مؤمنان از كارهای بيهوده روی‏گردان هستند.»

نيز در چندين آيه، خسارت و آه و افسوس آنان را كه به وقت اهميت ندادند، در قيامت متذكر شده در يك‏جا می‏فرمايد: «و خسر هنا لك المبطلون: در قيامت اهل باطل و اتلاف‏گران وقت زيان خواهند ديد.» و در مورد ديگر می‏فرمايد: «ان تقول نفسٌ يا حسرتی علی ما فرّطت فی جنب اللّه: بايد ترسيد از آن روزی(قيامت) كه انسان بيهوده‌گرا بگويد افسوس بر من از افراط كاری و كوتاهی‏هايی كه در راه اطاعت خدا كردم.»

تا آنجا كه با ناله و فرياد می‏گويند به دنيا باز گرديم و از وقت استفاده كنيم، ولی به آن‌ها گفته می‏شود، ما عمر و وقت وسيعی در اختيار شما گذاشتيم، چرا استفاده نكرديد؟ «و هم يصطرخون فيها ربّنا اخرجنا...: دوزخيان فرياد می‏زنند پروردگارا! ما را از دوزخ خارج كن تا عمل صالحی انجام دهيم، غير از آن‌چه انجام داديم(در پاسخ به آنان گفته می‏شود) آيا شما را به اندازه‏ای وقت وسيع نداديم، به طوری كه هر كس پندپذير است، پندها را بپذيرد و آيا انذار كننده الهی به سراغ شما نيامد؟ اكنون عذاب الهی را بچشيد كه برای ظالمان هيچ ياوری نيست.»

چنان كه ملاحظه می‏كنيد قرآن با تعبيرات گوناگون و هشدارهای شديد، ما را به بهره‏گيری صحيح از وقت فراخوانده و اتلاف‏گران وقت را به عذاب‏های سخت تهديد كرده است، بنابراين آنان كه وقت خود را به بطالت می‏گذرانند در حقيقت بر ضد قرآن گام برداشته و در راه گمراهی افتاده‏اند، چرا كه قرآن قدردانی از وقت را از اركان اصلی ايمان و وسيله نجات و پيروزی قرار داده است.

آخرين سخن اين كه به فرموده قرآن يكی از پرسش‏هايی كه كافران از پيامبر(ص) كردند در مورد فوايد ماه‏ها بود، خداوند به پيامبر(ص) وحی كرد: «قل هی مواقيتٌ للنّاس...: بگو اين ماه‏ها نشان‌دهنده وقت‏ها برای نظام زندگی مردم است.»

از اين عبارت می‏توان اين نتيجه را گرفت كه زندگی فردی و اجتماعی، هيچ‌كس بدون وقت‏شناسی و ايجاد نظم و برنامه به سامان نمی‏رسد، نظم در تقسيم صحيح وقت، نظم در برنامه‌ريزی، نظم در مديريت و اجرا ما با يك نگاه به جهان هستی می‏فهميم كه همه چيز بر اساس نظم دقيق است، بنابراين بيهوده گرايی، درست گام نهادن بر خلاف نظم است، همان‌گونه كه گردش ماه وسيله‏ای برای نظام زمان‌بندی شده است، ما نيز بايد هم‌سو با اين نظام، با برنامه‌ريزی صحيح حركت كنيم و زندگی معنوی و مادی خود را با آن هماهنگ سازيم و اين هماهنگی همان استفاده مطلوب از وقت‏ها، فرصت‏ها و لحظه‏ها است.

منبع : خبرگزاري رسا