تاريخ : شنبه 16 دی 1391 ساعت : 09:49

حجة الاسلام سيد فريد موسوى

 اميرالمؤمنين على (عليه‏السلام) مى‏فرمايد:

«... و جعلها منتها رضاه حاجته من خلقه فاتقوا الله الذي انتم بعينه...»؛ (1)

 «خداوند سبحان، انجام واجب و ترك حرام را نهايت درجه خشنودى از بنده‏اش قرار داده است‏». (ضمير «ها» در «جعلها» به انجام واجب و ترك حرام برمى‏گردد).

در اين جا، بحث نماز شب و بحث تلاوت قرآن و بحث ذكر و ورد و چله‏نشينى مطرح نشده است، بلكه بحث انجام واجب و ترك حرام است و خداوند براى آن كه بفهماند كه ميزان اهميت انجام واجب و ترك حرام پيش خودش چقدر است، مى‏فرمايد: نيازى كه من به شما بنده‏ها دارم اين است كه بتوانيد واجبات و محرمات را رعايت كنيد كه اين بيان، جامع‏ترين و رساترين تعبير خدا براى نشان دادن اهميت انجام واجب و ترك حرام است.

سپس مى‏فرمايد: «فاتقوا الله الذي انتم بعينه‏»؛ حالا كه شما در محضر من هستيد، پس چرا واجبات را انجام نمى‏دهيد و محرمات را ترك نمى‏كنيد؟

البته مشكل اساسى ما اين است كه آشنا به واجبات و محرمات نيستيم و اطلاع كافى نسبت‏به اين دو مقوله نداريم و فكر مى‏كنيم كه واجبات و محرمات همين است كه در رساله‏ها آمده است. در حالى كه پنجاه و پنج تا از محرمات، گناه كبيره است كه در رابطه با آن روايت داريم و كبيره يعنى بى‏برو برگشت نتيجه انجام آن آتش جهنم است.

تعبير ديگر اميرالمؤمنين (عليه‏السلام) اين است كه مى‏فرمايد: خداى سبحان فرموده است: من يك حق، گردن شما دارم كه اگر اين حق من را ادا كنيد، در ازاى آن، حقى از شما بر گردن من خدا واجب مى‏شود و حق من به گردن شما اين است كه واجبات و محرمات را خوب بشناسيد و به آن‏ها عمل كنيد، اگر اين كار را بكنيد، حق من ادا شده است. (2)

بعد حضرت دو دستور العمل را ارائه مى‏دهند، براى اين كه بتوانيم هم در وادى شناخت هم در انجام واجبات و ترك محرمات موفق بشويم، يا به تعبير ديگر، رمز موفقيت در انجام واجب و ترك حرام را دو چيز مى‏دانند:

1. «و ان تستعنوا عليها بالله‏»(3)؛ در هر زمان و مكانى كه فكر مى‏كنيد محل استجابت دعاست، به هر زبان، و در هر حال و موقعيتى كه احتمال استجابت دعا مى‏دهيد، دعا كنيد كه «خدايا! توفيق شناخت انجام واجب و ترك حرام به من عطاكن و در سايه آن توفيق، توفيق انجام واجب و ترك حرام كه نهايت درجه خشنودى تو از من است، به من عنايت فرما». مثلا قبل از اذان صبح روز جمعه، بعد از خطبتين نماز جمعه تا قبل از شروع نماز و غروب روز جمعه اين سه وقت، اوقات استجابت دعاست و در روايات داريم كه دعا در اسلام، يك مقوله‏اى است كه وقتى از زبان بنده‏اى خارج مى‏شود، به هيچ وجه من الوجوه رد نمى‏شود. اصلا در منطق دين ما، دعا از بنده، در محضر حق تعالى رد نمى‏شود. دعا از دو حال خارج نيست؛ يا صد در صد مستجاب مى‏شود، يا صد در صد رد مى‏شود. اگر رد بشود، در روايات هست كه كفاره گناهان حساب مى‏شود و اگر مستجاب بشود، يا آن خواسته را در دنيا مى‏دهند، يا بعد از مرگ و اگر در دنيا بدهند، يا زود مى‏دهند، يا با تاخير و آن به خاطر حكمتى است كه در روايات بيان شده است و در روايات داريم كه وقتى بعد از مرگ دعا مستجاب شد و تحويل آن شخص داده مى‏شود، شخص مرده از خدا تمنا مى‏كند كه اى كاش همه دعاهاى من بعد از مرگ مستجاب مى‏شد، نه در دنيا. چون دعا اگر در دنيا مستجاب بشود، با آفت‏هايى كه وجود دارد، از بين مى‏رود، ولى بعد از مرگ ديگر آفت وجود ندارد كه از بين برود.

2. «و تستعينوا بها على الله‏» (4): مساله تمرين است كه فرمايش حضرت اين است كه وقتى ما اين رمز موفقيت را به دست آورديم كه در هر جا كه محل استجابت دعا بود، دعا كرديم و از خدا خواستيم كه توفيق شناخت و عمل در انجام واجب و ترك حرام را به ما بدهد، بعد در مرحله عمل از كم و آهسته و آهسته، با تمرين و اراده و همت‏بايد پيش برويم و راه ديگرى نداريم. چون طبق روايتى كه فيض كاشانى در كتابش آورده است، بچه كه به دنيا مى‏آيد، گريه چهار ماه اول او «اشهد ان لا اله الا الله‏» است و گريه چهار ماه دوم او «اشهد ان محمد رسول الله‏» است و گريه چهار ماه سوم او براى پدر و مادر است و بچه در ابتدا معصوم است، ولى به تدريج‏ساختمان وجودش پر از تعلقات مى‏شود. و اگر بخواهد اين تعلقات را در حد و مرز واجب و حرام الهى به كار برد، نياز به كار و تمرين دارد و يك شبه راه صد ساله را نمى‏توان پيمود و نبايد فكر كنيم كه سريع مى‏شود واجبات و محرمات را شناخت و سريع مى‏شود شروع به انجام واجبات و ترك محرمات نمود. چون عجله، كار شيطان است و عجله انسان را به گناه كبيره مبتلا مى‏كند. پس رمز دوم موفقيت، تمرين است از كم؛ نه با عجله.

حضرت على(عليه‏السلام) در ادامه خطبه 191 مى‏فرمايند: «فما اقل من قبلها و حملها حق حملها»، چقدر كم هستند اشخاصى كه اين حد از ايمان را دارا باشند كه قلبا بدانند وظيفه‏شان انجام واجب و ترك حرام است و اين را در مرحله عمل به اجرا در آورند. چقدر كم هستند كسانى كه حق اين مساله انجام واجب و ترك حرام را ادا كنند. سپس مى‏فرمايند:

«و هم اهل صفة الله سبحانه اذ يقول‏»

خداى سبحان هم در آيات شريفه از اين موضوع پرده برداشته و مى‏فرمايد: «و قليل من عبادى الشكور»؛ در ميان بنده‏هاى من بسيار كم هستند كه اهل شكر باشند.

اين آيه شريفه را حضرت در باب انجام واجب و ترك حرام استشهاد آورده‏اند و منظور از «و قليل من عبادى الشكور» اين نيست كه مثلا در ميان اين عده قليل شيعه (در ميان كثرت كفار)، چقدر كم عارف داريم و... ، بلكه منظور اين است كه در ميان اين عده قليل، بنده‏هايى كه بتوانند واجبات و محرمات را بشناسند و خوب پياده كنند، چقدر كم هستند.

لذا «و قليل من عبادى الشكور» هم انذار است و هم تبشير؛ آن هم در حد انجام واجب و ترك حرام. تبشير است، يعنى اين كه اگر شما واجبات را انجام دهيد و محرمات را ترك كنيد، جزء بنده‏هاى قليل و شكور مى‏شويد. و انذار است، چون ما جزء آن عده قليل نيستيم. لذا حضرت آنها را تشويق مى‏كند و مى‏فرمايد: «فاهطعوا باسماعكم اليها»؛ با گوشهايتان بشتابيد به سوى شنيدن واجبات و ترك محرمات. «و ايظوا بجدكم عليها»؛ با جد و كوشش و تلاش به انجام واجب و ترك حرام روى آوريد. و «ايقظوا بها نومكم‏»؛ از خواب غفلت‏بيدار شويد (خواب به معناى غفلت از واجب و انجام حرام است و بيدارى شما از اين خواب، به معناى شناخت و انجام واجبات و محرمات است).

«... و اشعروها قلوبكم‏»؛... اگر بخواهيد قلوبتان شعور پيدا كند، راه آن انجام واجب و ترك حرام است. «و ارحضوا بها ذنوبكم‏»؛ بهترين راه كفاره گناهان انجام واجب و ترك حرام، «و داووا بها الاسقام‏» و بهترين راه مداواى بيمارى‏ها، انجام واجب و ترك حرام است.

به عنوان مثال، خيلى از ناراحتى‏هايى كه خانم‏ها دارند، مرض ضعف اعصاب است كه باعث‏سردرد، درد گرفتن طرف چپ بدن، گردن درد، لرزش جسمانى و... مى‏شود و ريشه‏اش اين جا است كه مثلا غيبتى شده و آن غيبت‏به گوش آن شخص رسيده و باعث ناآرامى روح شده است. لذا حضرت مى‏فرمايند: بهترين داروى درد اين است كه جلوى زبان گرفته شود.

 

پى‏نوشت‏ها:

 1) نهج البلاغه، خطبه 183، ص 266.

2) نهج البلاغه، خطبه 191، ص 284.

3) همان.

4) همان.

ياس / شماره 16.      

www.nahjnews.com