مروری بر نقش و جایگاه نهادهای قرآنی مردمی در تحقق اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآنی

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

مقدمه
دستيابي به جامعهاي متمسک به قرآن و عترت و برخوردار از ايمان و عمل صالح، تحقق انديشه هاي معمار بزرگ انقلاب اسلاميرضوان الله تعالي عليه و رهنمودهاي مقام معظم رهبريمدظله العالي در گسترش فرهنگ حيات بخش قرآن کريم، و ارتقاي ايران به کشوري توسعه يافته با هويتي اسلامي- انقلابي، در گرو عزم ملي و اراده هماهنگ مديران ارشد نظام براي توسعه فرهنگ قرآني است . فرهنگي که بايد متأثر از قرآن و حاکم بر بينشها، نگرشها و رفتارهاي فردي و اجتماعي بوده و در کليه سطوح سياست گذاري ، اجرا و ارزيابي برنامههاي کلان نظام جمهوري اسلامي جاري باشد. بدين منظور، منشور توسعه فرهنگ قرآني، که مبين منويات نظام مقدس جمهوري اسلامي در مواجهه با تعاليم قرآن، در مقام علم، اعتقاد و عمل در سطح ملي و بينالمللي است، پس از گذار از مراحل متعدد و ارزيابي نخبگان و کاشناسان تدوين و به عنوان نخستين سند جامع و راهبردي نظام جمهوري اسلامي ايران در حوزه قرآن کريم، در 10 ماده و دو تبصره 88 به تصويب رسيد . در اين /8/ در ششصد چهل و سومين جلسه شوراي عالي انقلاب فرهنگي مورخ 22 مقاله
با تشريح نظام توسعه فرهنگ قرآني به نقش نهادهاي قرآني مردمي در تحقق اهداف منشور پرداخته شده است.

توصيف منشور توسعه فرهنگ قرآني
منشور توسعه فرهنگ قرآني در سه محور اصلي زير تنظيم شده است: 1. اهداف منشور 2. سياست ها و راهبردهاي توسعه فرهنگ قرآني 3. شوراي توسعه فرهنگ قرآني

اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآني
اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآني در ماده 2 منشور آمده است. اين اهداف مشتمل بر 8 عنوان (بند) در قالب اهداف کيفي و با توجه به سه رويکرد اساسي تنظيم شده است. رويکرد اول: ارتقاي فرهنگ جامعه در ارتباط با قرآن مجيد (فرهنگسازي قرآني)
تعالي نگرش جامعه نسبت به قرآن مجيد و تجلي فرهنگ حياتبخش قرآن در بستر فرهنگ عمومي جامعه مهم ترين نشانه توسعه فرهنگ قرآني و تحقق تربيت قرآني در گرو آن است . بر اين اساس، محورهاي تقويت ايمان و اعتقاد به قرآن، تعميم و ارتقاي دانش و معرفت قرآني، انس با قرآن و معارف آن در جامعه و ترويج قرآن و آموزههاي آن در عرصه هاي مختلف فرهنگ عمومي به عنوان لوازم تعالي بخش نگرش جامعه نسبت به قرآن مجيد و تمهيد تحقق تربيت قرآني جامعه در اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآني آمده است.

رويکرد دوم: تقويت نقش قرآن در نظام سازي کشور (نظام سازي قرآني)
تحقق فرهنگ قرآني در جامعه مستلزم اصلاح و انطباق نظام هاي اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي و خرده نظام هاي آن با مباني قرآني است. چرا که در غير اينصورت اين نظامها تاثير طبيعي فرهنگ سازي ناشي از آموزش عمومي و تبليغ و ترويج قرآني را تحتالشعاع قرار خواهند داد. اگرچه موضوع نظامسازي قرآني امري پيچيده و نيازمند مقدمات فراواني است که دستيابي به آن را در کوتاه مدت مقدور نمي سازد اما ضرورتي اجتناب ناپذير است که بايد حرکت به سمت آن را با اهتمام جدي آغاز کرد. در غير اين صورت، چه بسا نظام هاي موجود نه تنها کمکي در جهت توسعه فرهنگ قرآني در جامعه نکند بلکه به عنوان موانع تحقق فرهنگ قرآني در نظام مديريت، تصميم گيري و » ، اساسي در اين مسير عمل نمايد. در همين راستا به عنوان يکي از اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآني آمده است. « برنامه ريزي کشور

رويکرد سوم: ساماندهي فعاليتهاي قرآني کشور
توسعه فعاليت هاي قرآني در عرصه هاي مختلف آموزشي، پژوهشي و تبليغي ترويجي، مقدمه ضروري
و مسير اساسي توسعه فرهنگ قرآني در جامعه است. مطالعات وضعيت موجود، حاکي از آن است که بخش- هاي متعدد دولتي، عمومي و مردمي دستاندرکار فعاليتهاي قرآني در عرصه داخلي و خارجي هستند که ظرفيت عظيمي از امکانات مادي و انساني را دارا مي باشند اما نوعي بي ساماني، از هم گسيختگي و ناهماهنگي در اين فعاليتها وجود دارد. به نحوي که در عين خلأ تصدي مسئوليت در بسياري از حوزه – هاي ضروري، تداخل تصدي و مسئوليتها در برخي حوزهها منجر به فرسايش و ايجاد کندي و حتي وقفه در فعاليتهاي قرآني بخشهاي مختلف شده است. ضمن آن که فعاليتهاي انجام شده فاقد برنامه ريزي و نظارت راهبردي است. لذا تبديل آن به جرياني خلاق و تحولآفرين در جهت توسعه فرهنگ قرآني در ايجاد هماهنگي بين دستگاههاي دولتي، مؤسسات و » ، جامعه با چالشهاي جدي مواجه است. براين اساس به « گروههاي فعال غيردولتي در جهت هم افزايي و ارتقاء فعاليتهاي قرآني در سطح ملي و بين المللي عنوان اولين هدف در اهداف منشور توسعه فرهنگ قرآني آمده است.

سياستها و راهبردهاي توسعه فرهنگ قرآني
ماده سه منشور مشتمل بر 12 بند، حاوي سياست ها و راهبردهاي توسعه فرهنگ قرآني است . در اين ماده، اصول و جهتگيريهاي حاکم بر فعاليتهاي همه بخشهاي کشور در رابطه با اجرا و تحقق اهداف منشور آمده است. اين مجموعه، مبتني بر مباني ديني و مطالعات انجام شده در ده ه اخير در حوزه امور قرآني به ويژه تحقيقات انجام شده توسط دبيرخانه شوراي عالي انقلاب فرهنگي در خصوص تعيين و تبيين اهداف و سياستهاي توسعه فرهنگ قرآني و راهکارهاي هماهنگي و ساماندهي فعاليت هاي قرآني و مدل هاي کلان آن و همچنين استفاده از مطالعات و کارشناسيه اي انجام شده توسط سازمان تبليغات اسلامي در حوزه قرآنآموزي (در سال 79 و 80 ) و طرح جامع قرآني است که نتايج آن در جلسات متعدد کارشناسي بررسي و تدوين شده است. تحقق و عملياتي شدن سياستها و راهبردهاي توسعه فرهنگ قرآني در برنامههاي ملي و بخش فرهنگي و قرآني کشور تضمينکننده حرکت نظام در مسير دستيابي به اهداف منشور خواهد بود.

شوراي توسعه فرهنگ قرآني
مواد 4 تا 8 منشور توسعه فرهنگ قرآني مربوط به ساختار اجرايي پيگيري تحقق اهداف، سياست ها و راهبردهاي منشور است که در آن به وظايف، ترکيب، جايگاه و فرآيند فعاليت شوراي توسعه فرهنگ قرآني پرداخته شده است. مهمترين رويکردهاي مؤث
ر در طراحي ساختار اجرايي منشور از اين قرار است:

1. تصميم سازي و تصميم گيري مشارکتي
شوراي توسعه فرهنگ قرآني، شورايي متشکل از مديران عالي دستگاه هاي فرهنگي دولتي و عمومي و صاحب نظران بخش مردمي قرآني است. کميسيون هاي سه گانه و کارگروه هاي علمي شورا نيز ترکيبي از همين سه بخش خواهد بود. اين ترکيب علاوه بر رسميت بخشيدن به فعاليت هاي بخش هاي مختلف، زمينه هاي لازم براي جلب مشارکت بخش هاي فعال در حوزه هاي قرآني را در فرآيند تدوين و تصويب مصوبات شورا و کميسيون ها فراهم مي آورد.

2. تأمين پشتوانه حقوقي
استقرار شوراي توسعه فرهنگ قرآني در مجموعه شوراي عالي انقلاب فرهنگي تأمين کننده مشروعيت و در عين حال مقبوليت فعاليت اين شورا خواهد بود. ارتباط مستقيم شورا با رهبري نظام و حوزه هاي علميه، عضويت مديران اصلي نظام و دستگا ههاي فرهنگي کشور در شوراي عالي و جايگاه اين شورا در تعامل با مجلس شوراي اسلامي و هيأت وزيران، پشتوانه هاي حقوقي و در عين حال معنوي لازم را براي به رسميت شناخته شدن و نفوذ تصميمات شورا در بدنه دستگاه ها و مجموعه فعالان قرآني کشور فراهم مي آورد. ضمن آن که تشکيلات شوراي عالي انقلاب فرهنگي از ثبات نسبي برخوردار بوده و تحولات مديريتي قواي سه گانه تأثير کمتري در آن دارد. لذا شوراي توسعه فرهنگي قرآني مي تواند به عنوان يک جايگاه راهبري با ثبات، کليت امور قرآني کشور را مديريت و به وظايف خود اقدام کند. علاوه بر اين، بر اساس ماده نهم منشور، مصوبات شورا براي همه نهاد هاي دولتي، عمومي و مردمي لازم الاجرا است.

3. تقسيم کار ملي
در مدل ساختاري شوراي توسعه فرهنگ قرآني و کميسيون هاي وابسته، نوعي تقسيم کار ملي در حوزه قرآني صورت گرفته است. در اين ساختار مديريت عالي و راهبردي توسعه فرهنگ قرآني در زمينه هاي فرهنگ سازي و نظام سازي قرآني و راهبري فعاليت هاي قرآني کشور به شوراي توسعه فرهنگ قرآني سپرده شده است که مديريت آن بر عهده دبير شوراي عالي انقلاب فرهنگي است . همچنين مديريت ستادي حوزه هاي مختلف فعاليت هاي قرآني در قالب کميسيون هاي شورا انجام مي شود که با توجه به وظايف ذاتي دستگاه هاي فرهنگي کشور، مدل تقسيم کار در قالب کميسيونهاي سهگانه براي آن پيش بيني شده است.

جايگاه بخش قرآني مردمي در متن منشور
در
متن مصوبه منشور توسعه فرهنگ قرآني، موارد ذيل به بخش قرآني مردمي تصريح دارد:
ماده 1- اهداف
بند 1: ايجاد هماهنگي بين دستگاه هاي دولتي، مؤسسات و گروه هاي فعال غيردولتي در جهت هم افزايي و ارتقاء فعاليت هاي قرآني در سطح ملي و بين المللي
ماده 2- سياستها و راهبردها
بند 4: توسعه مشارکت حداکثري مردم در فعاليتهاي قرآني و تقويت نقش حمايتي و پشتيباني دولت در گسترش فرهنگ قرآني در داخل و خارج از کشور
ماده 4- وظايف شوراي تخصصي
بند 7: اتخاذ تدابير لازم براي توانمندسازي و جلب مشارکت بخش مردمي و تقويت نقش حمايتي دولت در جهت توسعه فرهنگ قرآني
بند 9: ارزيابي و نظارت بر عملکرد دستگاه ها و نهادهاي دولتي و غيردولتي
ماده 5- اعضاي شوراي تخصصي
بند 13 : سه نفر از صاحب نظران مؤسسات آموزشي، پژوهشي و تبليغيترويجي قرآني مردمي با تصويب شوراي تخصصي توسعه فرهنگ قرآني
: ماده 9
مصوبات شوراي تخصصي توسعه فرهنگ قرآني براي کليه دستگاه هاي دولتي و عمومي و مؤسسات مردمي لازم الاجرا است.
مروري بر متن منشور توسعه فرهنگ قرآني نشان ميدهد که علاوه بر موارد فوق نقش بخش مردمي قرآني در اجراي منشور در ابعاد مختلف آن فراتر از اين موارد است. در اين مقاله به تبيين اين نقش پرداخته ميشود.

بخشهاي قرآني کشور
در اجراي منشور توسعه فرهنگ قرآني، بخشهاي قرآني دولتي، عمومي و مردمي مسئوليت اصلي را بر عهده دارند. اگر چه تا کنون تعاريف حقوقي و قابل استنادي در اين حوزه انجام نشده اما در يک نگاه نسبتا جامع ميتوان اين بخشها را در سه عنوان کلي نهادهاي قرآني دولتي، نهادهاي قرآني عمومي و نهادهاي قرآني مردمي دسته بندي کرد.
نهادهاي قرآني دولتي شامل کليه بخشهاي مسئول فعاليتهاي قرآني وابسته به دستگاههاي دولتي است که در وزارتخانهها و سازمانهاي دولتي و وابسته به دولت استقرار دارند. گروه قرآن دفتر برنامه ريزي و تاليف کتب درسي، دارالقرآنهاي وابسته به آموزش و پرورش، مرکز هماهنگي، توسعه و ترويج فعاليتهاي قرآني کشور، دفتر آموزش و مسابقات قرآن سازمان اوقاف و امور خيريه و دبيرخانه فعاليت هاي قرآني وزارت علوم نمونههايي از نهادهاي قرآني دولتي هستند.
نهادهاي قرآني عمومي شامل کليه بخشهاي قرآني وابسته به نهادهاي عمومي غير
دولتي (نهادهاي حاکميتي غيروابسته به قوه مجريه) شامل نهادهاي انقلابي و دستگاههاي وابسته به رهبري نظام، شهرداريها و… و موسسات وابسته به اين نهادها است. مرکز طبع و نشر قرآن کريم، سازمان دارالقرآن الکريم ، شبکه قرآن سيما، فرهنگسراي قرآن و دارالقرآنهاي نيروهاي مسلح نمونههايي از نهادهاي قرآني عمومي هستند. نهادهاي قرآني مردمي موجود در کشور مشتمل بر جلسات، هيئات، مراکز، موسسات و تشکل هاي قرآني است که انواع و تعاريف آن در ادامه آمده است:

نهادهاي قرآني مردمي
تعريف: نهاد قرآني مردمي، نهادي رسمي (ثبت شده) يا غيررسمي، غير وابسته به دستگاههاي دولتي و عمومي و غيرسياسي است که به فعاليتهاي قرآني ميپردازد.

جدول انواع نهادهاي قرآني مردمي

مدل کارکردي نظام توسعه فرهنگ قرآني
هر نظامي داراي هدفي براي تشکيل است و براي نيل به هدف بايد فعاليت ها و کارکردهايي را انجام آن گفته مي شود. « کارکرد اساسي » داده و محقق نمايد. در ادبيات سيستم به هدف اصلي تشکيل يک سيستم با توجه به مطالعات انجام شده، کارکردهاي اساسي نظام توسعه فرهنگ قرآني عبارت است از:


  • تعميم و تعميق ايمان، شناخت و ارتباط و انس با قرآن
  • تحقق آموزه هاي قرآنی در رفتار فردي و اجتماعی
براي تحقق کارکرد اساسي، بايد فعاليت ها و کارکردهاي ديگري در نظام انجام پذيرد. اين کارکردها به تقسيم مي شوند . کارکردهاي اصلي کارکردهايي « کارکردهاي پشتيباني » و « کارکردهاي اصلي » دو دسته هستند که در جهت و مسير کارکرد اساسي سيستم بوده و خروجي هاي اصلي سيستم از آنها تأمين مي شود . اين کارکردها در نظام توسعه فرهنگ قرآني عبارتند از:


  • توليد مضامين (تدوين و تبيين گزارههاي فرهنگ قرآني)
  • توليد محصولات (کالاها و خدمات قرآني)
  • نظامسازي قرآني (تعالي نظامهاي اجتماعي بر اساس مباني و معارف قرآني)
  • فرهنگسازي قرآني (ارتقاي فرهنگ ارتباط با قرآن در جامعه)
اجراي موفق کارکردهاي فوق به تعدادي کارکرد
پشتيباني نياز دارد. اين کارکردها با حمايت و پشتيباني از کارکردهاي اصلي، در جهت انجام موفق آنها کمک مي کند. نظام توسعه فرهنگ قرآني داراي دو کارکرد پشتيباني است که عبارتند از:


  • توليت
  • تأمين منابع
لازم به ذکر است که نظام توسعه فرهنگ قرآني با چهار نظام اصلي فرهنگي، اجتماعي، سياسي و اقتصادي و خردهنظامهاي آن در ارتباط تنگاتنگ است و تبادل کارکردي با آنها دارد.
در نمودار صفحه بعد شمايي از کارکردهاي نظام توسعه فرهنگ قرآني و ارتباطات آن نشان داده است . در ادامه مقاله با تشريح هر يک از کارکردهاي فوق به بررسي نقش نهادهاي قرآني مردمي در تحقق آن کارکرد پرداخته خواهد شد.


کارکردهاي پشتيباني نظام توسعه فرهنگ قرآني و نقش نهادهاي قرآني مردمي در آن


  • توليت
    تعريف: توليت را ميتوان يکي از کارکردهاي مشترك پشتيباني در نظامهاي مختلف دانست . راهبر ي اجزاي مختلف و نظارت بر کارکردهاي مختلف يک نظام در کنار مديريت ساختاري و هدايت بازيگران آن نظام از ملزومات اساسي موفقيت يک نظام در تحقق انتظارات ذينفعان آن است. به طور کلي اين وظيفه در يک نظام، ذيل کارکردي با عنوان توليت انجام ميپذيرد؛ اگر چه حدود و ثغور اي ن کارکرد در هر نظام متفاوت است. در نظام توسعه فرهنگ قرآني ميتوان اين کارکرد را شامل سه زيرکارکرد سياست گذاري ، هماهنگي و تسهيل، و همچنين نظارتوارزيابي دانست.
  • سياستگذاري
    تعريف: سياستگذاري به صورت فرآيندي تعريف ميشود که به واسطه آن دولت (حاکميت) به منظور ارائه پيامدهاي از پيشتعيينشده (تغييرات مطلوب در دنياي واقعي)، به مداخله در فضاي جامعه مبادرت مي ورزد. سياستگذاري شامل سه بخش تدوين پيش نويس سياست ها ، تصويب و در نهايت تنظيم است.
    نقش نهادهاي قرآني مردمي در سياستگذاري:
    سياستگذاري را ميتوان به دو حوزه تصميمسازي و تصميم گيري تقسيم کر د. حضور سه نفر از صاحبنظران موسسات آموزشي، پژوهشي و تبليغيترويجي قرآني مردمي در جلسات شوراي تخصصي توسعه فرهنگ قرآني نشاندهنده نقش موثر نهادهاي
    قرآني مردمي در سطح تصميمگيري است. با توجه به بافت اعضاي جلسه شورا 3 و عدم ورود مستقيم مديران ارشد فرهنگي کشور به مباحث کارشناسي قرآني چنانچه اين صاحبنظران از ميان افراد برجسته انتخاب شوند ديدگاههاي آنان ميتواند تاثير زيادي در کيفيت- بخشي به تصميمات شورا داشته باشد.

  • تنظيم تعريف: بکارگيري مجموعه گوناگوني از ابزارها از جمله وضع قوانين، اعمال استانداردها، برقراري رويه ها و تعيين حدود براي اعمال دخالت در حقوق و مسئوليت هاي بخش هاي مختلف (مردم و سازمان ها) م يباشد که هدف آن جهت دهي به فعاليتها به گونه اي است که در نهايت منجر به تحقق سياست ها گردد.

    نقش نهادهاي قرآني مردمي در تنظيم:
    حضور کارشناسان و صاحبنظران قرآني برجسته موسسات و تشکلهاي قرآني مردمي در فرآيندهاي تصميمسازي و تصميمگيري شوراي توسعه فرهنگ قرآني و کميسيونهاي وابسته و انتقال تجربه صف امور قرآني به ستاد تصميمگيري ميتواند تاثير بسزايي در متناسب سازي ضوابط مصوب امور قرآني ، بويژه ضوابط مربوط به فعاليتهاي قرآني مردمي با واقعيتهاي خارجي اين حوزه داشته باشد.

  • هماهنگي و تسهيل
    تعريف: مجموعه اي از اقدامات غيرالزام آور و عموما انگيزشي از جمله آموزش، ظرفيت سازي، ايجاد مشوق و آگاهي رساني که به منظور تسريع در رفع موانع و تحريک محرك ها صورت م يپذيرد. ايجاد هماهنگي و تسهيل در دو سطح مديريت روابط بينبخشي (نظام توسعه فرهنگ قرآني با ديگر نظامها) و مديريت روابط درونبخشي (اجزاي دروني نظام) به ويژه از روش هايي چون آگاهي بخشي، ظرفيت سازي و تسريع انجام مي پذيرد.
    نقش نهادهاي قرآني مردمي در هماهنگي و تسهيل:
    نقش بخش مردمي قرآني در اين کارکرد، فضاسازي فرهنگي در بين مردم و فعالان قرآني کشور براي اجراي سياستها و ضوابط مصوب شوراي توسعه فرهنگ قرآني است. يعني بخش مردمي ميتواند با تبيين پشتوانههاي نظري و عملي سياستها و ضوابط مصوب در بدنه موسسات، تشکلها و مجامع سنتي قرآني از طريق فعاليتهاي آموزشي و تبليغي ترويجي مانند برگزاري کارگاه ها و اطلاع رساني مکتوب و الکترونيک، مخاطبان نظام توسعه فرهنگ قرآني را نسبت به سياستها و ضوابط مصوب توجيه کند. در کنار اين کار، توليد ايده، روش و ارائه پيشنهاد براي هماهنگي و تسهيل اجراي سياستها و ارائه آن به شوراي توسعه فرهنگ قرآني و مشا
    رکت در اجراي آن ميتواند در ايجاد فضاي تفاهم و همکاري بين بخش هاي دولتي، عمومي و مردمي براي اجراي سياستها و ضوابط مصوب نقش موثري داشته باشد.

  • نظارت و ارزيابي
    تعريف: اقداماتي که اولا با تطابق عملکرد بخش هاي مختلف نظام با شاخص هاي عملکردي از پيش – تعيينشده ميزان انحراف آنها از اهداف و وظايف را شناسايي نموده و ثانيا با تحليل اين انحرافات در کنار رصد کلي نظام، راهکارهاي اصلاحي را به صورت حلقه بازخور به متوليان ارائه مي نمايد. نظارت و ارزيابي همچنين به رصد انحرافات و سنجش سطح اثربخشي و يا کارايي و تعيين اقدامات لازم براي افزايش سطح استفاده بهينه از امکانات و منابع در جهت دستيابي به اهداف ميپردازد.
نقش نهادهاي قرآني مردمي در نظارت و ارزيابي:
1) انتقال کاستيها به بالا
نهادهاي قرآني مردمي به عنوان چشمان بينا و ناظران دلسوز نظام توسعه فرهنگ قرآني بيش از هر بخش نظارتي ديگري ميتوانند در نظارت بر صحت مسير و کيفيت انجام امور قرآني در کشور و انتقال کاستي – هاي موجود (در حوزه فرهنگسازي قرآني و شناسايي و تبيين تباين فرآيندهاي مختلف نظامهاي فرهنگي، سياسي، اقتصادي و اجتماعي کشور با معارف قرآني) و ارائه راهکارهاي اصلاحي ايفاي نقش نمايند . اين موضوع در کشورهاي دنيا تجربه شده است که ميزان حساسيت اجتماعي عناصر فعال سازمانهاي مردم نهاد به مراتب بيش از کارگزاران دستگاههاي اجرايي است. بنابراين نظارت مردمي به عنوان مهم ترين رکن نظارتي در همه دنيا شناخته شده است. به ويژه آن که فعالان قرآني مردمي از انگيزه بالاي انجام تکليف الهي برخوردارند. لذا نظارت آنان از حرّيت و واقعنگري بيشتري برخوردار است. فرآيند نظارت عمومي و انتقال اطلاعات نظارتي به توليت نظام توسعه فرهنگ قرآني ميتواند به صورت سازماندهي شده انجام شود.

2) مشارکت در فرآيندهاي رسمي نظارت و ارزيابي
کارکردهاي اساسي نظام توسعه فرهنگ قرآني از طريق فرآيندهاي آموزشي، پژوهشي و تبليغيترويجي در قالب برنامههاي عملياتي توسط بخشهاي دولتي، عمومي و مردمي به اجرا در ميآيد. ايجاد موسسات تخصصي نظارت و ارزيابي در مجموعه تشکلهاي قرآني مردمي کشور ميتواند ظرفيت مناسبي را براي واگذاري رسمي عمليات نظارت و ارزيابي نظام توسعه فرهنگ قرآني ايجاد نمايد.

تامين منابع

  • تامين منابع مالي
    به طور کلي مي توان دولت و نهادهاي غيردولتي را بخش هاي اصلي تأمين مالي در نظام توسعه فرهنگ قرآني به شمار آورد. نهادهاي غيردولتي شامل مردم، تشکلها، مؤسسات خيريه و دفاتر مراجع عظام تقليد مي باشد. در اينکه حدود مشارکت هر يک از اين بخش ها تا چه ميزان باشد – به طور خاص سطح حمايت هاي مالي دولت – هنوز ملاك دقيق و مشخصي وجود ندارد. در هر صورت بايد توجه داشت که اکثر نظامهاي فعال حوزه فرهنگ در کشور به منابع دولتي وابسته و عموما از حمايت هاي مداوم دولتي برخوردار بودهاند.

    نقش نهادهاي قرآني مردمي در تامين منابع مالي:
    1) فرهنگسازي توسعه مشارکت مالي مردمي در فعاليتهاي قرآني
    بررسي گذشته کشور نشان ميدهد که مردم منبع اصلي تامين کننده منابع مالي فعاليتهاي قرآني بودهاند. اين کار در قالب هداياي مردمي، نذورات، وقف و پرداخت هزينههاي آموزشهاي قرآني فرزندان انجام ميشده است. اگر چه بعد از انقلاب اسلامي، ورود مستقيم دستگاههاي دولتي به فعاليتهاي قرآني نوعي ذهنيت تامين منابع مالي توسط دولت را در جامعه متدينين ايجاد کرده است اما هم اکنون نيز به دلايل فرهنگي، ظرفيت تامين منابع مالي توسط مردم براي فعاليتهاي قرآني قابل توسعه است.
    تبليغات فارغ از انتساب دولتي فعالان و نهادهاي مردمي قرآني، به صورت مستقيم و غيرمستقيم ، در قالبهاي مختلف چهره به چهره، رسانهاي و شبکهاي ميتواند فرهنگ اهتمام به تامين منابع مالي فعاليت – هاي قرآني در بخش مردمي را در بين اقشار مختلف ترويج نموده و منابع مالي فعاليتهاي قرآني نهادهاي مردمي را مستقل نمايد. اگر چه توسعه فرهنگ مشارکت مردمي در تامين منابع مالي فعاليتهاي قرآني مي- تواند زمينه کمکهاي مردمي به فعاليتهاي دولتي مرتبط با بدنه جامعه نظير آموزش و پرورش را فراهم نمايد.

    2) مشارکت فرهنگي در افزايش سهم منابع مالي دولت
    نهادهاي مردمي قرآني ميتوانند با استفاده ا
    ز ابزارهاي مختلف ارتباطي و رسانهاي ضرورت تامين منابع مالي فعاليتهاي قرآني را به عنوان يک مطالبه عمومي در سطح جامعه مطرح و تحقق آن را با ابزارهاي مختلف و متناسب از دولت و مجلس شوراي اسلامي پيگيري کنند. راهاندازي موسسات تخصصي رسانهاي و نشريات فرهنگي قرآني مردمي ميتواند ابزارهاي اوليه فضاسازي و برجستهسازي فرهنگي اين مطالبات را فراهم کند. برقراري ارتباط و تعامل مستقيم با مسئولان دولتي و نمايندگان مجلس شوراي اسلامي ميتواند نقش بسزايي در اين امر داشته باشد.
  • تامين منابع انساني
    تجربيات گذشته نشاندهنده آن است که نيروي انساني اصليترين نقش را در حوزه توسعه فرهنگ قرآني ايفا ميکند و اين حوزه از پيچيدگي و ملاحظات خاصي برخوردار است. تأمين نيروي انساني نظام توسعه فرهنگ قرآني از طريق تربيت افراد در برنامهها و مراکز مجري آموزشهاي تخصصي قرآني محقق مي گردد.


نقش نهادهاي قرآني مردمي در تامين منابع انساني:
ايفاي نقش بخش مردمي در تامين منابع انساني نظام توسعه فرهنگ قرآني با چند رويکرد قابل تصور است:
1) شناسايي، ايجاد انگيزه و هدايت استعدادها براي ورود به رشتههاي قرآني حوزه و دانشگاه
جلسات مردمي قرآني در سطح کشور مملو از استعدادهاي مختلف است. اطلاعرساني و فرهنگسازي چهره به چهره در جلسات و مراکز قرآني براي توجه دادن به ضرورت تامين منابع انساني مورد نياز نظام توسعه فرهنگ قرآني و جايگاه و اهميت فعاليت قرآني در نظام جمهوري اسلامي ميتواند زمينه اي فراهم آورد که نصاب استعداد و انگيزه وروديهاي رشتههاي قرآني در حوزه و دانشگاه به ميزان قابل توجهي بالا رود. ارتقاي وروديهاي رشتههاي قرآني نقش بسزايي در کيفيت نيروي انساني متخصص مورد نياز نظام توسعه فرهنگ قراني در حوزههاي مختلف (پژوهشگر، مدرس، مبلغ، مدير، کارشناس و … )ايفا خواهد نمود.

2) راه اندازي دورههاي کوتاه مدت حرفهاي
نياز اوليه بخشهايي از فعاليتهاي قرآني را( بويژه در حوزه آموزش عمومي) ميتوان با برگزاري دوره- هاي کوتاه مدت آموزشي برطرف نمود. هماکنون نيز چنين دورههايي در قالب تربيت معلم ( روخواني، روانخواني، مفاهيم، تدبر،بيان تفسير)، ارتقاي قاريان و حافظان و آموزش کارشناسان و مديران موسسات قرآني وجود دارد. توسعه اين آموزشها و رسميت بخشيدن به آن در قالب دو
رههاي علمي کاربردي مي – تواند بخش مهم و قابل توجهي از نيروي انساني مورد نياز را بويژه در کوتاه مدت تامين نمايد.

3) راه اندازي موسسات آموزش عالي قرآني
بسياري از موسسات قرآني مردمي ظرفيت آن را دارند که نسبت به تاسيس و راهاندازي مراکز آموزش عالي اقدام نمايند. هماکنون نيز برخي از موسسات قرآني مردمي داراي دانشکده قرآني يا مرکز آموزش علميکاربردي قرآني هستند. با توجه به کاهش بروکراسي در مراکز مردمي و وجود فضاي انگيزش ي و معنوي قوي و امکان تنوعبخشي قابل توجه، توسعه موسسات آموزش عالي قرآني مردمي ميتواند به عنوان يک راهبرد اساسي و مقدم بر توسعه مراکز آموزش عالي دولتي و عمومي مورد توجه قرار گيرد.

4) تخصصي کردن رويکرد جلسات قرآني
جلسات قرآني مردمي بستر مناسبي براي آن است که افراد علاقمندي که آموزش هاي عمومي را گذراندهاند به کسب آموزشهاي تخصصي در علوم و معارف قرآني هدايت شوند. اين کار مي تواند در قالب جلسات قرآني تخصصي، برنامهريزي و مديريت شود. هماکنون نيز تربيت قاري در کشور توسط همين جلسات در جريان است و اين استعداد وجود دارد که جلسات تخصصي تفسير و علوم قرآني نيز در گرايشهاي مختلف براي افراد علاقمند ايجاد شود تا در کنار اشتغال عادي خود بتوانند با گذراندن دوره – هاي مهارت آموزي، سهمي از اوقات هفتگي خويش را به فعاليت در زمينههاي مختلف قرآني بويژه آموزش عمومي مفاهيم و معارف قرآن کريم اختصاص دهند.


  • تامين دانش

    دانش يکي از منابع اصلي نظام توسعه فرهنگ قرآني است. دانش را ميتوان خروجي فرآيند پژوهش به شمار آورد. البته پژوهش به طور خاص، در توليد دانش مورد نياز براي انجام هر يک از کارکردهاي نظام توسعه فرهنگ قرآني مصداق دارد. فرآيندهاي آموزش تخصصي و پژوهش قرآني در حال حاضر بيش از هر بخش ديگر کشور در نظام آموزش عالي (شامل بخشهاي آموزشي و پژوهشي دانشگاهها و حوزه هاي علميه) در حال اجرا مي باشد.
    نقش نهادهاي قرآني مردمي در توليد دانش:
    توليد دانش قرآني توسط پژوهشگران و به صورت فرد ي يا در محيط هاي علمي حوزه و دانشگاه صورت ميپذيرد. اگرچه ظرفيتهاي فعلي نهادهاي قرآني مردمي در توليد دانش قرآني محدود ميباشد اما اين استعداد وجود دارد که اين کارکرد به يکي از کارکردهاي اصلي نهادهاي قرآني مردمي تب
    ديل شود.
    هماکنون موسسات پژوهشي قرآني مردمي وجود دارند که توانستهاند مجوز رسمي معاونت پژوهشي وزارت علوم، تحقيقات و فنآوري را به عنوان يک مرکز پژوهشي دريافت کنند . همچنين گروه هايي از فضلاي حوزه و تحصيلکردگان قرآني دانشگاهها در قالب موسسات فرهنگي به فعاليت پژوهشي قرآني مي- پردازند.
    تشويق صاحبنظران قرآني حوزه و دانشگاه به تشکليافتگي در قالب موسسات تخصصي پژوهشي قرآني در گرايشهاي مختلف مورد نياز، راهبردي مهم و تاثيرگذار در توسعه توليد دانش براي نظام توسعه فرهنگ قرآني است. علاوه بر اين، ترويج و آموزش روش تحقيق وتوليد مقالات قرآني در جلسات و مجامع قرآني مردمي ميتواند فرهنگ پژوهش را در فعاليتهاي قرآني مردمي رشد داده و بستر لازم را براي جذب و تربيت پژوهشگران برجسته قرآني در مراکز حوزوي و دانشگاهي فراهم آورد. اين کار مي تواند در قالب فعاليتهايي همچون برپايي جشنوارهها، مسابقات و تهيه نشريات تخصصي توسط نهادهاي قرآني مردمي انجام شود.

    کارکردهاي اصلي نظام توسعه فرهنگ قرآني و نقش نهادهاي قرآني مردمي در آن


  • توليد مضامين

    در اين کارکرد با استفاده از نتايج پژوهشها گزارههاي قرآني مورد نياز نظام تدوين و تبيين ميشود به اين مفهوم که مضامين قرآني بهروز و متناسب با زمان ايجاد ميشود. اين مضامين در حوزه هاي شناخت قرآن و معارف آن و وظايف فرد و جامعه نسبت به قرآن در ارتباط با حوزه هاي مختلف حيات اجتماعي انسان است. تحقق مناسب اين کارکرد الزاماتي دارد که اصلي ترين آنها مراجعه به قرآن و حديث به عنوان مرجع اصلي توليد معارف است. در اين راستا ضروري است که در وهله اول بتوان با شناسايي منابع و مضامين قرآني موجود، آنها را متناسب با نيازمندي ها و شرايط کنوني تبيين و در مرحله بعد علاوه بر توسعه و تعميق آنها، اقدام به خلق مضامين جديد کرد.
    حوزه هاي مفهومي مضامين قرآني

    در جدول زير حوزه هاي مفهومي مضامين قرآني و نمونه هايي از گزاره هاي آن آمده است.


    نقش نهادهاي قرآني مردمي در توليد مضامين
    1) شناسايي و انتقال نيازها
    در اين کار
    کرد علاوه بر مباحث پيشگفته در حوزه توليد دانش، موضوعِ شناسايي پرسشها و نيازهاي جامعه در حوزه مضامين قرآني و انتقال آن به توليدکنندگان دانش قرآني مطرح است. تا از ميان يافته هاي علمي پژوهشي قرآني، مضامين مورد نياز جامعه گزينش و ابعاد آن تبيين گردد تا در فرهنگسازي و نظام – سازي قرآني مورد استفاده قرار گيرد.

    2) مشارکت در توليد مضامين قرآني
    ظرفيتهاي پژوهشي در نهادهاي قرآني مردمي که در کارکرد توليد دانش توضيح داده شد مي تواند در کنار ظرفيتهاي دولتي و عمومي براي فرآيند علمي توليد مضامين قرآني مورد استفاده قرار گيرد.

  • توليد محصولات

    در اين کارکرد، مضامين قرآني احصاشده به محصولات نرمافزاري و سختافزاري قابل استفاده براي اقشار مختلف تبديل مي شود. هدف اصلي در اين کارکرد، توليد محصولاتي (خدمات و کالاها ) است که بتوان مضامين قرآني را در قالب آن به مردم ارائه نمود تا تغييرات مورد انتظار از سيستم توسعه فرهنگ قرآني در جامعه پديد آيد. مرحله اول اين کارکرد خلق محصولات واسط (تمهيدگر) است که در آن جوهر و ماهيت اصلي يک محصول قرآني ايجاد مي شود. به طور مثال، مضمون اصلي يک اثر سينمايي توسط نويسندگان فيلمنامه شکل ميگيرد. به عبارت ديگر محصول واسط محصولي است که مخاطب آن توليد کننده محصول نهايي است.
    مرحله دوم اين کارکرد، توليد محصولات نهايي است که در آن ماهيت اصلي ايجادشده تبديل به محصولي چون فيلم، کتاب، نشريه يا بستههاي آموزشي و اجرايي ميشود. به عبارت ديگر، محصول نهايي کالا يا خدماتي است که توسط مردم و سازمانها قابل استفاده و اجرا خواهد بود.
    محصولات نهايي قرآني توسط نظام آموزش عمومي قرآن و نظام تبليغي ترويجي قرآني به مخاطبان عرضه مي شود.

    نقش نهادهاي قرآني مردمي در توليد محصولات:
    در دو دهه گذشته عمده محصولات آموزشي در حوزه آموزش عمومي قرآني و بخشي از محصولات تبليغي ترويجي قرآني توسط نهادهاي قرآني مردمي توليد شده است.
    اين ظرفيت در بخش مردمي وجود دارد که بتواند تامين کننده کالاها و خدمات قرآني مورد نياز بخش – هاي مختلف جامعه از جمله نيازهاي بخشهاي دولتي و عمومي باشد. به همين منظور، تشکيل گروه هاي کاري براي طراحي خدمات مختلف قرآني وتوليد کالاهاي قراني مورد نياز و راهاندازي کارگاه ها و مراکز توليد
    و نشر محصولات قرآني ميتواند در دستور کار موسسات قرآني قرار گيرد. فرهنگسازي قرآني با توجه تعاريف مختلف فرهنگ 4، به نظر ميرسد در يک باز تعريف کلي، فرهنگ مجموعه باورها 5 ارزشها 6 و هنجارها 7 است که حاکم بر جامعه و تعيينکننده حرکت جامعه به سمت صلاح يا فساد است. تحقق توسعه فرهنگ قرآني نيازمند تعالي نگرش جامعه نسبت به قرآن کريم در حوزه باور، علم و عمل است. حرکت در اين مسير و دستيابي به آن بايد در نظام تعليم و تربيت پيگيري شده و توسط نظام فرهنگي و رسانهاي تقويت گردد.
    در اين راستا دو زيرکارکرد اصلي براي فرهنگسازي قرآني وجود دارد: آموزش عمومي قرآن و تبليغ و ترويج قرآن
    فرآيند تاثير آموزش عمومي و تبليغ و ترويج قرآن در فرهنگسازي قرآني در اين مدل ترسيم شده است:
    آموزش عمومي قرآن
    از مصحف يا از حفظ)، درك معنا (ترجمه ) و است که در راستاي ايفاي وظيفه قرآني همه مسلمانان در قرائت 8 و هاي رايج فعلي با عناوين روخواني، روانخواني، تجويد ، ترجمه و مفاهيم، حفظ، تفسير عمومي آيات و که با هدف آشنايي عموم مردم مسلمان با قرآن مجيد و آيات آن ارائه مي شود، فرهنگسازي قرآني 19 آموزش عمومي قرآن در فرهنگ سازي قرآني، آموزش عمومي قرآن است. آموزش عمومي قرآن شامل آموزش هاي مربوط به خواندن (حفظ براي فهم معارف قرآن) جرا درميآيد. بنابراين، آموزشهاي درحد صحت قرائت نماز وتلاوت به شيوه ترتيل)، مفاهيم هاي ويژه نونهالان همگي در حوزه آموزش عمومي است. ( ( مزمل- 20 ( کتاب انزلناه اليک مبارك ليدبروا آياته (ص- 29 عادات رفتاري و نمادهاي فيزيکي (تجلي مادي) هنجارها، باورها و ارزش ها مفروضات بنيادي (جهان بيني) توسعه آموزش هاي تغيير عناصر تشکيل دهنده فرهنگ ارتباط با قرآن زيرکارکرد اول تدبر آيات قرآن(قرآن تدبر قرآن 9 به اجرا درمي عمومي(ترتيل آموزشهاي است 8- فاقرءوا ما تيسر من القرآن -9 عمومي قرآن توسعه فعاليتهاي تبليغيترويجي قرآني

      نقش نهادهاي قرآني مردمي در توسعه آموزش عمومي قرآن:
      نظام آموزش عمومي قرآن در کشور را ميتوان شامل سه بخش اصلي آموزش رسمي قرآن در آموزش و پرورش، آموزش عمومي قرآن توسط دستگاههاي دولتي و عمومي، و آموزش عمومي قرآن در بخش هاي مردمي دانست.

      1) آموزش رسمي قرآن
      در اين حوزه، نهادهاي مردمي قرآني ميتوانند با تاسيس مدارس وابسته به موسسات قر
      آني ايفاي نقش نمايند. تجربه مدارس وابسته به مراکز ديني در قبل و بعد از انقلاب اسلامي حاکي از آن است که موفقيت اين مدارس در تربيت اخلاقي و رشد علمي دانشآموزان به مراتب بيشتر از مدارس ديگر است . بنابراين توسعه مدارس وابسته به موسسات قرآني ميتواند علاوه بر استحکام بخشيدن به آموزش عمومي قرآن در فرآيند آموزش رسمي، موجب ايجاد جرياني اثربخش در حوزه تعليم و تربيت براي نظام جمهوري اسلامي باشد.

      2) آموزشهاي قرآني دستگاههاي دولتي و عمومي
      پس از پيروزي انقلاب اسلامي بسياري از دستگاههاي دولتي و عمومي بر اساس وظيفه رسمي يا احساس وظيفه ديني، نسبت به راهاندازي برنامههاي آموزش عمومي قرآن در قالب جلسات و کلاس هاي روخواني، روانخواني، حفظ، ترجمه و مفاهيم و تفسير قرآن، براي کارکنان، خانوادههاي آنان و يا گروههاي مختلف اقشار جامعه نمودهاند. بر اين اساس، بخشهاي قرآني تحت عنوان دارالقرآن، کانون قرآن يا واحد قرآن در دستگاههاي مختلف دولتي و عمومي شکل گرفته است که با استفاده از بودجه اين دستگاهها نسبت به اجراي برنامه آموزش قرآن اقدام نمايند. نهادهاي قرآني مردمي با توجه به تجربيات اندوخته در آموزش عمومي قرآن و حجم بالاي نيروي انساني توانمند در اين حوزه ميتوانند به عنوان کارگزار اجراي برنامه – هاي آموزش عمومي قرآن در دستگاههاي مختلف اقدام نمايند. اين واگذاري در راستاي اجراي سياستهاي اصل 44 قانون اساسي است.

      3) آموزش عمومي قرآن در بخشهاي مردمي
      برنامههاي آموزش عمومي قرآن در نهادهاي مردمي در دو قالب مجامع سنتي قرآني و مراکز آموزش عمومي قرآني انجام ميپذيرد. بنابر اظهارات کارشناسان قرآني سهم اصلي در آشنايي مردم با قرآن و معارف آن را جلسات و هيئات قرآني بر عهده داشتهاند که در حال حاضر بخشي از رسالت خود را به کلاس هاي آموزشي مراکز قرآني سپردهاند. بنابراين توسعه مراکز مردمي آموزش قرآن و مجامع سنتي قرآني راهبرد مهم و تاثيرگذاري در فرهنگسازي قرآني ميباشد. براي نيل به اين هدف ضروري است محتواي اين برنامههاي آموزشي غنيسازي شده و شبکه مديران و مدرسان مراکز و جلسات آموزش قرآن تشکيل يابد.

      4) توسعه آموزش مجازي
      بهرهگيري از فناوريهاي اطلاعاتي براي توسعه آموزش قرآن ميتواند گام موثري در افزايش قرآنآموزان ايفا نمايد. اين نوع آموزش به لحاظ اين که محدود به مکان نيست
      استفاده از اساتيد برجسته قرآني در حوزههاي مختلف آموزش را براي قشر کثيري از جامعه فراهم خواهد نمود . هم اکنون مدارس مجازي آموزش قرآن کريم در کشور فعال هستند که توسعه کمي و کيفي آنها ميتواند به توسعه فرهنگ سازي قرآني بيانجامد.

      تبليغ و ترويج قرآن
      زيرکارکرد دوم در فرهنگ سازي قرآني، تبليغ و ترويج قرآن است. در اين بخش ، ابزارهاي مختلف فرهنگ سازي در حوزه هنر و رسانه در قالب ارائه محصولات و اجراي برنامههاي متنوع فرهنگي، هنري و رسانهاي مورد استفاده قرار مي گيرد. برگزاري محافل، جشنوارهها، مسابقات، نمايشها و نمايشگاهها، عرضه محصولات سينمايي، سمعي و بصري، مطبوعاتي، هنري،و خدمات نشر مکتوب و الکترونيک با مضامين قرآني مصاديق خارجي تبليغ و ترويج قرآن است. تغيير رفتار فردي و اجتماعي جامعه بر اساس مضامين و آموزه هاي قرآني از نتايج مستقيم تحقق اين زيرکارکرد است.

      نقش نهادهاي قرآني مردمي در توسعه تبليغ و ترويج قرآن:
      فعاليتهاي تبليغيترويجي قرآني در بخش مردمي عمدتا با استفاده از رسانه هاي سنتي و روش هاي تبليغي مستقيم و چهره به چهره انجام شده است. برگزاري محافل تلاوت قرآن، سخنرانيهاي مبلغان ديني با محتواي قرآني و برگزاري مسابقات حفظ، تلاوت و مفاهيم قرآني به صورت حضوري و غيرحضوري بيشترين عناوين فعاليتهاي تبليغيترويجي قرآني بخش مردمي را به خود اختصاص دادهاند. در کنار اين فعاليتها بخشي از نهادهاي مردمي اقدام به توليد و عرضه آثار هنري و رسانهاي براي جذب اقشار جامعه به قرآن و معارف آن و ترويج مفاهيم قرآني نمودهاند. ظرفيت و تنوع توانمنديهاي نيروي انساني فعال و مرتبط با نهادهاي قرآني مردمي اين امکان را فراهم ميآورد که در کنار توسعه برنامه هاي سنتي تبليغي – ترويجي عرضه خدمات و محصولات قرآني با استفاده از ابزارهاي جديد و به روز ارتباطات، توسعه يافته و با گسترش فعاليتهاي ترويجي نظير چاپ و نشر آثار قرآني، انتشار مطبوعات با محتواي قرآني، راهاندازي پايگاههاي اطلاع رساني و تبليغي قرآني، توليد محصولات سمعي بصري و نمايشي مانند فيلم، انيميشين، تئاتر و نرمافزارهاي چندرسانهاي و توسعه اطلاعرساني از شبکههاي مخابراتي، سهم ارائه محتواي قرآني در عرصه هنر، ارتباطات و رسانه در کشور افزايش قابل توجه يابد. پذيرش کارگزاري برنامههاي تبليغي ترويجي قرآني دستگاههاي دولتي نظير مسابقات ، نمايشگاه
      ها و جشنواره ها ظرفيت ديگري است که در نهادهاي قرآني مردمي وجود دارد و آن را بايد به فعليت رساند.

      نظامسازي قرآني
      از آنجايي که مباني اصلي نظام جمهوري اسلامي از معارف قرآني نشأت گرفته است، براي تحقق فرهنگ قرآني در کشور ضروري است که نظام هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي و خرده نظام هاي آن با تأثير پذيري از مفاهيم عاليه قرآني بازطراحي و پياده سازي شود. در اين راستا ضروري است که بين نظام توسعه فرهنگ قرآني و ساير نظام ها تبادل مفاهيم صورت پذيرد که به معناي تبادل مضامين قرآني ب هطور مستقيم و يا از طريق محصولات مي باشد. بدين منظور بايد زيرکارکردهاي اصلي زير محقق شوند:
      اولين زيرکارکرد نظامسازي، رصد ساير نظام ها در ارتباط با قرآن و معارف قرآني به منظور شناسايي نياز آنها و هدفمند کردن تبادل مضامين است. زيرکارکرد دوم بازتعريف و بازتوليد است که در آن مضامين و يا محصولات نظام توسعه فرهنگ قرآني به صورت قابل انطباق براي استفاده در ساير نظام ها برگردان و تبيين مي شود. زيرکارکرد سوم تبادل و انتقال مضامين و محصولات قرآني با ساير نظام ها است. در اين زيرکارکرد مي بايست طي يک تعامل دو طرفه، ورودي هاي قرآني براي ساير نظام ها را تبيين نموده و به گونه اي که ظرفيت نهادينه سازي آن در نظام مورد نظر ايجاد شود اقدام به انتقال آنها کرد. انتظار مي رود از طريق اين کارکرد شرط لازم براي جهت گيري ساير نظام ها بر پايه اصول و مباني قرآني فراهم گردد . همچنين نتايج حاصل از تعامل اين کارکرد با ساير نظام ها مي تواند کارکرد توليد محصولات قرآني را نيز جهت دهي کند.

      نقش نهادهاي قرآني مردمي در نظامسازي قرآني:
      بخش مردمي به عنوان ناظر دلسوز نظام ميتواند نسبت به رصد نظامهاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي کشور با نگاه از منظر قرآن و معارف قرآني اقدام نموده و کاستيها و انحرافات احتمالي اين نظامها را شناسايي و از طرق مناسب به مسئولان نظام توسعه فرهنگ قرآني انتقال دهد. علاوه بر اين، با توجه به اين که بخش قابل توجهي از آموزشيافتگان برنامههاي قرآني مردمي داراي تحصيلات عاليه در رشته هاي مختلف علمي مرتبط با نظامهاي اصلي کشور ميباشند؛ بخش مردمي قرآني مي تواند با فراخوان اين مجموعه و تشکيل هستههاي علمي مشترك از صاحبنظران معارف قرآني و علوم مختلف ، بازتعريف مضامين قرآني به زبان سايرن
      ظامهارا در اين محافل علمي انجام داده و نتيجه آن را در اختيار مسئولان قرار دهد. همچنين با تشکيل گروههاي کاري مشترك ميان صاحبنظران معارف قرآني و اصحاب هنر و رسانه و توليدکنندگان محصولات نظامهاي مختلف (وابسته به جامعه قرآني )، نهادينه شده ارزش هاي قرآني و زدودن ضد ارزشها را در روند توليد کالاها و خدمات در جامعه پيگيري نمايد. در حوزه تبادل محصولات (کالاها و خدمات) با نظام هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي، نهادهاي قرآني مردمي به دليل ارتباط گسترده با بدنه جامعه و صنوف مختلف ميتوانند در فرهنگ سازي استفاده از محصولات متناسب با ارزشهاي قرآني و کاهش استفاده از محصولات نامتناسب با اين ارزشها تاثيرگذار باشند. اين کار ميتواند از طريق معرفي چهره به چهره و اصطلاحا بازاريابي شبکهاي مردمي انجام شود.
      در حوزه تبادل محصولات (کالاها و خدمات) با نظام هاي اقتصادي، اجتماعي، سياسي و فرهنگي، نهادهاي قرآني مردمي به دليل ارتباط گسترده با بدنه جامعه و صنوف مختلف ميتوانند در فرهنگ سازي استفاده از محصولات متناسب با ارزشهاي قرآني و کاهش استفاده از محصولات نامتناسب با اين ارزشها تاثيرگذار باشند. اين کار ميتواند از طريق معرفي چهره به چهره و اصطلاحا بازاريابي شبکهاي مردمي انجام شود.
      اطلاعرساني رسانهاي و تبادل اطلاعات با مراکز تصميمگيري کشور نيز ميتواند نقش بسزايي در فرآيند تبادل و انتقال داشته باشد.

      خاتمه
      آنچه در اين مقاله به آن اشاره شده است بخشهايي از عناوين کلي ظرفيتهاي نهادهاي قرآني مردمي در اجراي منشور توسعه فرهنگ قرآني است که تحقق آن مستلزم اتحاد و انسجام اين نهادها و تشکيل شبکه به هم پيوسته نهادهاي قرآني مردمي کشور ميباشد. تقويت اتحاديه به عنوان اتاق فکر و ستاد ارتباطي نهادهاي قرآني مردمي با دولت، مهمترين مقدمه براي تحقق کارکردهاي مورد اشاره توسط بخش مردمي در نظام توسعه فرهنگ قرآن است. از اين رو نگارندگان تاکيد دارند تا مجموعه نهادهاي قرآني مردمي در اين تشکيلات مرکزي انسجام يابند.

بازدیدها: 308

کانال موسسه قرآن و نهج البلاغه را درشبکه های اجتماعی دنبال کنید.

برای ورود به مدرسه کلیک کنید