جامعيت قرآن نزد امام صادق(ع) برای پاسخگويی به نيازهای بشر مسلم و قطعی است

اشتراک گذاری در telegram
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در skype
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در print

حجت‌الاسلام والمسلمين علی راد، عضو هيئت علمی دانشگاه تهران، در مورد جامعيت امام صادق(ع) در علوم قرآنی و تفسير تصريح كرد: افزون بر حديث ثقلين و ديگر احاديث نبوی كه دلالت بر آگاهی جامع عترت از قرآن دارد اهل بيت(ع) در روايات متعددی بر توانمندی خاص خويش در ارائه پاسخ هر مساله‌ای از قرآن تاكيد داشته‌اند.


وی ادامه داد: اين روايات به عنوان دليل نقلی و هم به عنوان ادله تاريخی معتبر می‌توانند در اثبات مدعای ما مفيد باشند و پشتوانۀ عقلی حجيت روايات مذكور، دليل عصمت است كه سخن معصوم را در موضوعات رفتاری و شناختی حجيت می‌بخشد؛ كثرت روايات از معصومان متعدد نيز می‌تواند اصل موضوع آگاهی عترت از تمام قرآن را اثبات كند.


حجت‌الاسلام راد با بيان اينكه جامعيت قرآن در پاسخگويی به نيازها و مسائل فرا روی انسان، اصلی مسلّم و بديهی نزد اهل بيت(ع) بوده و بارها بدان تاكيد كرده‌اند اظهار كرد: در تاريخ انديشه اسلامی جز اهل بيت، افراد ديگری ادعای داشتن اين فهم و توان در عينی سازی قرآن را نداشتند و هر كسی جز آنان اين ادعا را كرده از آزمون، پيروز بيرون نيامده است.


استاديار دانشگاه تهران ابراز كرد: مطابق اصل تاريخی‌نگری در فهم و تفسير متون، روايات مذكور را بايستی در پرتو گفتمان فكری و انديشه‌ای عصر امام صادق(ع) معنا كرد و فهميد تا به حقيقت آنها دست يافت و تفسير بريده از گفتمان مذكور معنايی گنگ و مبهم در اختيار ما خواهد گذاشت.


وی در ادامه اضافه كرد: فضای فرهنگی عصر امام صادق(ع) دوره ظهور و بروز جريان‌های مختلف فكری همانند معتزله، مرجئه و …. در داخل جهان اسلام است كه هر يك داعيه شناخت و آگاهی از منابع اسلام به ويژه قرآن را دارند؛ در اين فضای فكری و فرهنگی امام صادق(ع) با بازخوانی دوباره مفاد حديث ثقلين در پيوند عترت با قرآن و ديگر احاديث نبوی در باب اعلميت عترت«لَا تُعَلِّمُوهُمْ فَإِنَّهُمْ أَعْلَمُ مِنْكُم» بر عترت مداری در اسلام‌شناسی به ويژه قرآن بر چند اصل بنيادی تاكيد دارند.


وی به اولين اصل « ثبوت جامعيت قرآن» اشاره كرد و افزود: قرآن توان و ظرفيت پاسخگويی به تمامی مجهولات، پرسش‌ها و نيازهای فرا روی انسان را دارد؛ امام(ع) با استناد به آياتی از قرآن كريم مفاد آن‌ها را دليل بر جامعيت دانسته است؛ با توجه به اين روايات حضرت جامعيت كتاب را از طرف خويش به عنوان يك مبنا و نظريه در قرآن‌شناسی مطرح می‌كنند و با تكرار آن در مواضع مختلف اصل جامعيت را به پرسمان و گفت وگو می‌گذارد.


مدرس دانشگاه علوم حديث افزود: اينها همه نشانه‌ای است بر اينكه اصل جامعيت نزد امام صادق(ع) مبنايی قطعی و مسلم است و ترديدی در آن راه ندارد؛ قلمرو زمانی معارف قرآنی از آغاز خلقت تا قيامت را پوشش می‌دهد و نوع معارف آن نيز ساحت آسمان و زمين را در بر می‌گيرد كه كنايه از كليت دنيا است و با ياد كرد اخبار بهشت و جهنم بر اشتمال قرآن بر اخبار غيبی كه از دسترس كمند عقل خارج است اشاره می‌كند.


عضو هيئت علمی دانشگاه تهران با بيان كردن «عترت‌مداری در فهم جامعيت» به عنوان دومين اصل تصريح كرد: عترت نبوی دانش دستيابی به جامعيت قرآن و چگونگی بهره‌وری از آن در مسائل نوآمد را دارند؛ امام(ع) با تعابيری چون «أَنَا أَعْلَمُ كِتَابَ اللَّهِ» «نَعْلَمُ كِتابَ اللَّهِ» و «وَعِنْدَنَا وَ اللَّهِ عِلْمُ الْكِتَابِ كُلُّه» بر توانايی منحصر به فرد خود و ديگر امامان در كشف پاسخ نيازها و مسائل از قرآن تاكيد كرده است و در حقيقت اشاره به اين اصل دارند كه عترت عالمان به حلال و حرام، عارفان به جميع احكام و دانايان به امور و اسباب هستند؛ چرا كه دانش همگی آنها در قرآن وجود دارد و علم به كتاب نيز در نزد عترت است و آنان در اين علم بی همتايان هستند و از مصاديق «أو من ألقى السمع و هو شهيد» هستند.


حجت‌الاسلام والمسلمين راد تأكيد كرد: به سخن ديگر اين دانش را خداوند به اهل بيت(ع) عنايت كرده است و ديگران سهمی از اين دانش ويژه اعطايی ندارند؛ امام صادق(ع) با تعبير«أَعْلَمُ ذَلِكَ كَمَا أَنْظُرُ إِلَى كَفِّی» از تشبيه ادراك معقول بر محسوس، برای ايضاح و تقرير افزون‌تر مقصودش بهره جسته است چونكه ادراك محسوس نزد بيشتر مردم از ادراك معقول قوی‌تر است هر چند كه نزد خواص عكس آن است.


وی با اشاره به روايت «إِنَّا أَهْلُ بَيتٍ لَمْ يزَلِ اللَّهُ يبْعَثُ مِنَّا مَنْ يعْلَمُ كِتَابَهُ مِنْ أَوَّلِهِ إِلَى آخِرِه » تصريح كرد: امام صادق(ع) در روايتی ديگر تمامی افراد اهل بيت را دارنده علم به تمام قرآن معرفی كرده است. پيش تر امام علی(ع) نيز بر ضرورت عترت مداری در فهم قرآن توجه داده بود كه در غير اين صورت آيات قرآن به گزاره‌های صامتی تبديل خواهند شد كه هرگز نمی‌توانند با نيازهای عصری انسان ارتباط برقرار سازند و در عمل از متن زندگی فردی و جمعی آدميان بر كنار خواهد ماند؛ از اين رو امام صادق(ع) به نطق در آوردن قرآن در پاسخ دهی به مسائل نوآمد را در توان اهل بيت دانسته است.


استاديار دانشگاه تهران بيان كرد: اين توانمندی عترت در علم به تمام قرآن آنچنان نزد اهل بيت قطعی و مسلم است كه مدعيان غير از خود را دروغگو و ناتوان از آن خوانده‌اند؛ توصيف امام علی(ع) به « قيم القرآن» اشارت به انحصار دانش تمام قرآن در ايشان دارد كه ساير صحابه فاقد آن بودند.


وی باشاره به اينكه برخی از عالمان اهل سنت نيز به اختصاص علم قرآن به اهل بيت تصريح داشتند اظهار كرد: صحابه بر اين مطلب كه علم قرآن مخصوص اهل بيت است اتفاق نظر داشتند؛ زيرا آنان از علی بن ابيطالب(ع) می‌پرسيدند: آيا شما اهل بيت جز به سبب قرآن بر ما برتری داريد؟ اينكه صحابه از چيز ديگری غير از قرآن از آن حضرت می‌پرسند، خود دليل بر اتفاق نظر آنان بر اختصاص علم قرآن تنزيلا و تاويلا به اهل بيت است.


حجت‌الاسلام والمسلمين راد «راز انفراد عترت در علم به جامعيت قرآن» را سومين اصل بيان كرد و افزود: امام صاق (ع) با تعبير«قَدْ وَلَدَنِی رَسُولُ اللَّهِ(ص)» در طليعه سخن خويش, از باب دفع دخل مقدر به تفاوت ماهوی و جوهری وجود علمی خويش و ديگر افراد عترت نبوی با مدعيان قرآن‌شناسی اشاره می‌كند؛ اين عبارت وجه تمايز وجود علمی عترت با ديگران است؛ امام صادق(ع) در واقع به اين نكته اشاره دارند كه من از دو حيث جسم و صورت و معنا و سيرت اتصال وجودی به پيامبر(ص) دارم؛ خاستگاه وجود جسمی من به پيامبر(ص) می‌رسد كه روشن و بديهی است لكن مهمتر از آن وارث معنوی و علمی پيامبر(ص) هستم كه انحصاری ايشان است و ديگران در آن نصيبی ندارند.


عضو هيئت علمی دانشگاه تهران تأكيد كرد: جسم مطهر، روح مقدس و عقل منور ايشان مشتق از جسم و روح و عقل نبوی است و علم و كمال امام عين علم و كمال پيامبر(ص) است و قرآن را به تاييد ربانی، الهام لدنی، تعليم ابوی و اعلام نبوی آنگونكه نازل شده است می‌داند؛ البته علم امام بسان علم و تعلم افراد عادی نيست كه نيازمند به زمان و فكر زياد داشته باشد بلكه حسب كمال ذاتی، صفای باطن و ذهن و قوت فهمی كه دارند با كمترين توجه و در كوتاه-ترين زمان علم پيدا می كنند و اين ريشه در اتصال آن به خاستگاه فيض دارد.


مدرس دانشگاه علوم حديث با اشاره به چهارمين اصل اظهار كرد: « فراخونی برای هماوردی»، تحليل تاريخی روايات مذكور با توجه به فضای فكری عصر امام صادق(ع)، نشانگر اين مهم است كه طرح اين ادعا در آن روزگار نوعی فراخون به هماوردی ديگران در قرآن شناسی است كه مدعيان تفسير را به آزمونی سخت فرا خوانده است تا چند و چون توانمندی‌های آنان و راستی و ناراستی انظارشان با عيار نقد سنجيده شود.


وی ادامه داد: با اين رويكرد به روايات ياد شده امام نوعی پالايش روش شناختی در تفسير قرآن را نيز انجام داده است، امام حسب رسالت هدايتگری كه بر عهده داشت و به جهت اتمام حجت بر تمامی انسان‌های تشنه شناخت قرآن بر علم عترت در اين باب تصريح و تاكيد دارد تا جای عذر و بهانه‌ای در اين باب نباشد.


حجت‌الاسلام و المسلمين راد «بازگشت به قرآن محوری» را پنجمين اصل بيان كرد و تأكيد كرد: همچنين تاكيدات امام صادق(ع) در اين مقوله فراخونی برای عموم متفكران اسلامی برای قرآن محوری در انديشه‌ورزی دينی است كه می‌توان آن‌را بازگشت به قرآن نام نهاد و پيام آن‌را دعوت انديشه‌وران مسلمان به تامل در ابعاد پيدا و ناپيدای اين كتاب نام نهاد و تذكری است بر اينكه قرآن كتابی است كافی برای اجابت نيازها و مسائل كه البته فهم آن روش و لوازم خاص خود را دارد و با وجود چنين كتابی نبايستی از روش‌های ظنی چون قياس در استنباط احكام شرعی بهره برد.


استاديار دانشگاه تهران يادآور شد: پيش‌تر از امام صادق(ع) پدر بزرگوار ايشان امام باقر(ع) نيز در تصحيح حركت انديشه‌ورزی دينی عصر خويش تلاش‌های زيادی صورت داد و اتمام حجت‌های متعددی با افراد به ظاهر عالم دينی و جريان‌های فكری روزگار خويش، انجام داد و با صدای رسا و معنادار بر محوريت عترت اهل بيت پيامبر(ص) در علم دينی تصريح و تاكيد داشت كه جز نزد آل محمد(ع) جای ديگری چنين دانشی را پيدا نخواهيد كرد, گرچه شرق و غرب عالم را زير پا بگذاريد؛هر آنچه در نزد مردمان است تراويده از دانش علوی است و اينك همان دانش در بيت باقری(ع) است.


وی در پايان ابراز كرد: اين گونه اتمام حجت‌ها و بركشيدن دانش عترت در بيانات ائمه در حضور عالم‌نماها آنچنان متعدد است كه محدثی چون كلينی, بابی بدان اختصاص داده و روايات آن يكجا گردآورده است. عنوان باب ياد شده خود نشان از نگرش كلامی مرحوم كلينی به گسترۀ علم عترت و پذيرش آن از سوی وی دارد. شيخ حرعاملی نيز اين قسم از روايات را در ميراث حديثی اماميه بی‌شمار دانسته و خود تنها به گزارش 78 روايت اكتفا كرده است، عنوان بابی كه وی برای اين روايات انتخاب كرده است گويای ديدگاه كلامی ايشان در اين مساله است.


: iqna

بازدیدها: 2

کانال موسسه قرآن و نهج البلاغه را درشبکه های اجتماعی دنبال کنید.

برای ورود به مدرسه کلیک کنید

مدرسه هنر تلاوت